Holendrecht: de achterbuurt van de Bijlmer

metrostation-holendrecht4In 1968 werden de eerste flatgebouwen van de Bijlmer, Amsterdams Stad van de Toekomst, opgeleverd: de rechte H-flats, later opgevolgd door de fameuze, geknikte flats in Bijlmer Noord. In Bijlmer Zuid, voorbij de Gaasperdammerweg, zou volgens plan ongeveer hetzelfde bouwprogramma worden gevolgd, met echter meer zes etage hoge flatgebouwen, de oude droom van Nassuth, die in de Noord Bijlmer achterwege werden gelaten omdat de bouwkosten de pan uitrezen en de woningnood torenhoog was.  Er kwamen vooral 11 etage hoge flats, zodat er meer te verdienen en te herbergen was op eenzelfde stukje grond. In Zuid zou echter maar een hoogbouw-complex gerealiseerd worden: Nellestein, onderverdeeld in Leksmondhof, Leerdamhof, Liendenhof en Leusdenhof aan de Gaasperplas en allemaal premiehuur. De rest werd vierhoog of laagbouw: sociale huur, premiehuur en koop. De Bijlmer hoogbouw werd afgeschaft vanwege de hoge kosten – veroorzaakt door de appartementen zelf, maar ook de garages, de binnenstraat etc – en het in diskrediet raken van  hoogbouw: te uniform, te ongewild en te gehaat, vooral door de woningbouwverenigingen die de sociale huur woningen moesten gaan beheren. Bovendien had men vooral in het begin zo goedkoop mogelijke woningen nodig om de zogenaamde stadsvernieuwingsurgenten uit de oude, Amsterdamse arbeiderswijken op te vangen, die tenslotte gesloopt dan wel gerenoveerd zouden worden.

De eerste wijk die begin /midden ’70 verrees, was Holendrecht: middenhoog, vier etages, rond een rechthoek van groen met ontsluitingsweg, te bereiken via een groot parkeerveld. Dit was het eerste deel, later kwamen er buurtjes als Nieuwersluishof bij, waar de huizen op de begane grond een voortuin kregen en het groen in het binnen gebied verdween. Wel veel groen aan de woonkamerkant. De rechthoekige vorm met een open kant maakte plaats plaats voor een wat meanderend lint. Arbeiderswoningen waren het, voor de ‘echte’ Amsterdammers, ontworpen door architecten van Volkshuisvesting zoals Ab Vos, de latere directeur van de deze dienst, die bij de Bijlmer Vernieuwing een grote rol zou spelen.

nieuwersluishof-puin2 nieuwersluishof

nieuwlandhof-kerknieuwlandhof-kerk2In de loop der tijd liep Holendrecht (inmiddels onderdeel van een gebied dat niet meer de Zuid Bijlmer heette maar Gaasperdam om elke associatie met de Bijlmer zoveel mogelijk teniet te doen) vol met bewoners, die uit thuislanden in den vreemde naar Amsterdam trokken en door gelijksoortige migranten, die uit de Bijlmer verdreven werden door te hoge huren en natuurlijk de sloop van de hoogbouw. Holendrecht kreeg het imago van a-sociaal en verpaupering, een buurt die daarin kon wedijveren met de verguisde Bijlmer. Inmiddels is Holendrecht aan het renovatie-infuus, zoals nu te zien is in bijv. Nieuwersluishof en het daarnaast gelegen Nieuwlandhof, beiden op korte afstand gelegen aan de noord ingang van het gelijknamige metro- en trein station en ooit ook de in- en uitstap van/naar een reusachtig kantorencomplex, dat al jaren leeg staat, en onderdeel van de kantorenwijk Bullewijk tegenover het AMC. De twee hoven ademen vooral verpaupering en verloedering. Grote hopen afval liggen midden tussen de woningen. Voortuintjes zijn slechts betegeld en bergen soms een wilde boom. De gevels zijn vuil, de parkeerplaats is overvol, benauwd en uitermate rommelig vorm gegeven, met door wortelgroei omhoog geduwde straatstenen. Op de grens van de twee hoven bevindt zich ook een volstrekt onduidelijk gebouw (foto 4 en 5), dat op geen enkele manier aangeeft waarom het daar ooit is neergezet. Op dit moment is het in ieder geval in handen van een evangelisatiekerk, waar aan de metrokant een krakend zigzagpad met railing omheen loopt, dat toegang geeft tot een zeer kleinschalige ingang en verder doorloopt naar het metrostation.

Gelukkig is er ook goed nieuws. De metro-ingang in dit gebied is inmiddels geheel opgeknapt, lekker fris en open, en de muren van brut beton zijn ontdaan van al hun verflagen (zie foto 1). Jammer is wel dat de ruimte net buiten het station er gewoon nog groezelig, uitgewoond en outdated uitziet, inclusief het kunstwerk van Shlomo Koren (het gekrulde staal), dat indertijd de bewoners moest helpen de metrolijn als iets goeds en moois te zien (de belangrijkste reden voor al die kunstwerken in en bij de stations van lijn 53 en 54). De metro ingang bij het AMC wordt momenteel onderhanden genomen (laatste foto). En verder buiten kondigt zich een andere herschepping aan. Er is al een oud kantoor paarsblauw geverfd en omgeturnd tot studentenhuisvesting; het verloederde, immense kantorencomplex gaat tegen de vlakte; en er komt van alles nieuw, inclusief horeca, sport en meer design.

metrostation-holendrecht5metrostation-holendrecht1

CIAM in Zweden

In de warme zon vandaag een Bijlmer rondleiding gegeven aan Niklas Ulfebrand en Maaike Ouwehand uit Zweden, die op familiebezoek en vakantie in Nederland perse de Bijlmer wilden zien. Dat gold met name Niklas, die als historicus de na-oorlogse CIAM-stad als grote hobby heeft en in Zweden excursies naar CIAM-steden organiseert, met name het Stockholmse Vällingby uit de jaren ’50. Deze buitenwijk was indertijd een grote inspiratiebron voor de ontwerpers van de Bijlmer. Ze haalden er onder meer het idee van een alles regelende flat-conciërge vandaan, waarvoor het Nederlandse ministerie van Volkshuisvesting geen geld wilde geven. Ze ontdekten er ook een nieuwe toekomst in wording, die van een toename in vrije tijd en daarnaast die van de werkende vrouw en het belang van peuterspeelzalen en kinderopvang. Het belang van veel groen en recreatieparken plus collectieve ruimten met opvang van kinderen werd daarmee in hun plannen onderstut. Niklas heeft ook een eigen site, helaas alleen in het Zweeds. Het begrip Folkhemsturen staat voor na-oorlogse CIAM-uitbreidingen.

De foto is van Vällingby, waar niet zo lang geleden nogal heftige rellen waren, georganiseerd door migranten jongeren, die in Stockholm onvoldoende aan de bak komen en dus veelal werkloos zijn.

vallingby3

Holendrecht: een nieuwe stadskern voor Zuidoost

holendrecht-station-2Architect en stedenbouwkundge Pi de Bruin was ooit een groot gelovige van de CIAM-stad, een stad als de Bijlmer met zijn gescheiden functies voor wonen, werken, verkeer en recreatie. De CIAM-stad zou ook in zijn ogen mens en samenleving tot een groter welzijn opstuwen. Enige tientallen jaren later stapte hij over naar een ander geloof: alle functies van een stad dienden zoveel mogelijk gemengd te zijn. En als stedenbouwkundige van het Bijlmer Arena gebied proclameerde hij, dat in dit uitgaansgebied met rondom kantoren in alle maten ook het wonen zijn plaats moest krijgen. Het kwam er niet van, de bedachte woontorens verrezen er niet, maar inmiddels is men geheel om. Van de Arena Boulevard tot het AMC zullen straks allerlei woon- en recreatieve functies gerealiseerd zijn, begonnen met tot hotels omgebouwde kantoorcomplexen, zoals dat van Rochdale aan de Karspeldreef. Er werd ook een nieuwe wandelroute annex sportbaan aangelegd parallel aan de spoorbaan Holendrecht en Bijlmer Arena.

holendrecgt-studenten-2Inmiddels is men weer een paar stappen verder, met dank aan ZO!CITY, een soort ontwikkelingsmaatschappij, die een paar jaar terug werd opgericht door de gemeente en bedrijven uit het gebied. ZO!CITY zorgde ervoor dat in oktober a.s. de net een jaar oude kloosterbrouwerij Kleiburg bij Ikea een locatie heeft voor het bereiden van bier en het schenken daarvan. Daarnaast werd een oud idee van planoloog Middelkoop van stal gehaald: een appartementencomplex voor studenten en expat-werknemers van het AMC. Het complex Blue-Gray werd gerealiseerd in een leegstaand kantoor aan de overkant van het ziekenhuis, vlakbij het Holendrecht station.

kantoor-holendrecht-2b-jpgHet gebied ten westen van dit station, inmiddels volop in renovatie, zal de komende jaren in ieder geval uitgebreid worden met een groot appartementencomplex plus voorzieningen, bedoeld voor 1500 zelfstandig wonende studenten, een van Amsterdams groeimarkten. Voor dit complex zal een bestaand, maar al jaren leegstaand kantorencomplex met garage gesloopt worden. Zie foto van het gebouw met de meters lange, overdekte gang, die werknemers en bezoekers naar het metrostation voerde.

Het gebied kreeg ook een eigen naam, het lullige ZoZo, plus een eigen ontwikkelings-maatschappijtje, stichting Placemakers, dat de geesten rijp moet maken voor allerlei andere investeringen. De boel moet gaan bruisen, dat begrijpt u, zoals overal in den lande rond en in oude gebouwen nieuwe, kleinschalige bedrijvigheid, studenten, horeca en kultuurvoorzieningen oude, verloren, uno-functionele gebieden dienen te revitaliseren. Leve de nieuwe stadskernen, als het kan zo dicht mogelijk op een station of bij een haven, waar ooit de ouderwetse, massale bedrijvigheid gestalte kreeg, zoals in dit gebied het AMC.

holendrecht-tuin-2holendrecht-volleybal-2Om de boel in Holendrecht west aan te wakkeren heeft de gemeente langs het station een zogenaamde stadslandbouwtuin aangelegd, die er helaas vooral verwaarloosd uitziet. Ook neergelegd zijn een drietal beachvolleybal-plekken naast Blue-Gray, waar schijnbaar niemand gebruik van maakt, en het nieuwe plan is de de aanleg van een paviljoen met horeca en tuinen, dat deze herfst moet starten en waarvoor geld bijeen wordt gezameld middels crowdfunding. Het zal wel lukken: er wordt tenslotte gecommuniceerd in een opgefokt, ronkend, hip jargon, dat nauwelijks to the point is, maar blijkbaar veel vertrouwen in de toekomst genereert, een toekomst waarin het mengen van functies centraal staat, zoals het ooit in de middeleeuwen vanzelfsprekend begon. Zie website ZoZo.

Erfgoed garage Kempering

kempering-garageOpeens, zo lijkt het, is de Bijlmer geschiedenis weer hot, en trekt geldbronnen aan. Zo is er het fotografisch kunstproject rond ‘Srefidensie en de vlag‘ ofwel het gedoe rond de 1ste vlag voor de per 25 november 1975 gestarte onafhankelijkheid van de republiek Suriname. Daarbij ook aandacht voor het hijsen van die vlag op 24 november 1975 ’s avond laat op het voormalige aanloopcentrum (nu bedekt met Vogeltjeswei). In het CBK vindt je daarover meer informatie en gisteravond vond daar ook de eerste bijeenkomst plaats met toeschouwers van toen om uit te vinden wat er toen precies gebeurde. De een spreekt over 2000 aanwezigen, de ander, die de vlag hees, over 100. En weer een ander beweert dat het plaats vond bij een sporthal, terwijl het gebeurde op een grasveldje bij een houten noodgebouw.De sporthal moest nog worden neer gezet.

Vandaag een uitnodiging van Imagine IC die samen met de Reinwardt Academie gaat uitzoeken wat de erfgoed-waarde van garage Kempering is. Dat gebeurt op 28 juni bij Imagine IC op Frankemaheerd. De aandacht gaat dan vooral naar de verhalen van de oude garage-gebruikers en de persoonlijke emoties die garage Kempering oproepen. Daar kan je het dus over hebben en daar kan je een project over maken, waarin de garage voort leeft. Ik ga maar vertellen dat de garage vooral een icoon is van de wederopbouw, een middel om de auto uit het woongebied te weren, terwille van de veiligheid en de recreatie in dat gebied, Inmiddels moet de auto dus voor de deur, want dat is goedkoper, brengt de boodschappen lekker dicht bij huis en laat je elke dag zien wat je bezit en dat er gelukkig weer niets mee gebeurd is. De waan van het consumentisme en de angst die bezit met zich mee brengt. De garage moet natuurlijk gewoon blijven als monument van weg geflikkerde idealen, als opbergplaats van auto’s en als nieuw casco voor andere, nuttige functies, zoals daktuin met cultuurcentrum, een echt museum, bijzondere horeca enz., niet gericht op hipsters cs, maar het Bijlmervolk. De charme van de B is tenslotte dat het een 3de wereldstad is, die ook zonder safari trots op zichzelf kan zijn.

Zie verder: uitnodiging Imagine IC.

Park Hill: inspiratie voor Siegfried

De Bisheffield_parkhill_wa261108jlmer ontleent zijn architectuur en ideeën deels aan Park Hill in Sheffield. Ontwerper Siegfried Nassuth was er op bezoek en leerde er over geknikte gebouwen en drooglopen. Park Hill was populair onder zijn eerste bewoners, maar in de jaren ’70 ging het down. Sloop werd een zeer serieuze optie totdat een paar projectontwikkelaars de handschoen oppakte en Park Hill geheel renoveerde.  Deze you tube filmjs vertellen de geschiedenis en het heden.

 

Zo zijn wij in de Bijlmer

zo zijn wijUitgezonderd De Jordaan en wellicht de Schilderswijk is er geen stadsdeel waar zoveel over geschreven en gefotografeerd is als de Bijlmer.  De verguisde stad, de stad van de hoogbouw en de uniformiteit. De stad waar je geen mens kon zijn. Alleen als je er woonde, dacht je er anders over. Er kwamen zelfs Bijlmer Believers, want als Bijlmeriaan ben je zeker anders, geen Amsterdammer in een open lucht museum, maar iemand die genoot in een gestapelde, betonnen doos, omgeven door groen en ruimte in een immens patroon van rechthoekige, geometrische figuren. Een gestripte sf-wereld vol homo’s, gekken, suri’s, afrikanen, asielzoekers, jonge hippe stellen en brave burgers, met ook ja luidde bassen die door het beton denderden, inbraken, straatroven, schreeuwende junkies en ander ongemakkelijk ‘tuig’.  Alle reden dus om de naam Bijlmer te skippen. De zuid Bijlmer werd omgedoopt tot Gaasperdam, het geheel – Gaasperdam en Bijlmer (noord) – tot Zuidoost, en Gliphoeve tot Geldershoofd en Gravestein. En er verscheen zelfs een city marketeer, die voor ons het label ZO! bedacht. ZO! zou ons een nieuwe toekomst brengen. We kregen dus ZO!-boodschaptassen, ZO!-advertorials, ZO!Cultuur en ZO! Gospel Choir en tenslotte ZO! Zijn Wij. Laatste is een in 2015 gestart fotoproject, dat de vreugde van Zuidoost wil vieren met modellen uit het volk, waarbij een van hen in de armen van een ander springt. Ja, zo zijn wij, samen o zo gelukkig. Er kwam o.a een website voor en nu ook een reizende expo, met een tiental foto’s van blije mensen.

Het past mooi in een al sinds 1986 lopende reeks van fotoboeken en fotoseries, allemaal bedacht om de menselijke kant van de Bijlmer tegen zijn verguizers in het geweer te brengen. Zeg maar: de menselijke maat in glad gestreken beton. We noemen u de foto’s van Madeleen Ladee (1986), bedoeld voor een monument dat er niet kwam en op deze site te bezichtigen; ‘de Bijlmer in zwart en wit‘, gefotografeerd door Michiel van Nieuwkerk, en in 1994 uitgegeven door Nieuw Amsterdam (NA) vanwege haar 10-jarig bestaan; ‘Koningshoef‘, met als fotograaf Ad Nuis, in 1998 uitgegeven door NA als blijvende herinnering aan een flat die gesloopt zal worden; ‘Supervet‘ met foto’s van jongeren, gefotografeerd door Ruben San A Jong uit 2000; en bijv.  ‘50 portretten uit Zuidoost‘,  geschilderd door Chaim Oren en uitgegeven in 2006.

En zo leven wij voort, als soort en als merknaam, hetzij die van de Bijlmer, hetzij die van Zuidoost, dat natuurlijk nauwelijks content heeft, geen geschiedenis, geen leed, geen verguizing. Gelukkig weten veel mensen niet beter dan dat Zuidoost gewoon een rare naam voor de Bijlmer is.

Adieu Frankemaheerd

frankemaheerdDe ING heeft Frankemaheerd gekocht, gaat het slopen en op de vrijkomende plek nieuwbouw plegen. De geschiedenis en waarde van het gebouw worden beschreven in Archined. Het gebouw was eigendom van Rochdale en werd jaren geleden gekocht door Hubert Möllenkamp persoonlijk, die daarmee tegen alle adviezen inging. Hij kocht namelijk voor 30 miljoen een leeg gebouw zonder huurders en zonder inkomsten. Het werd een molensteen. Er kon alleen wat geld verdiend worden met tijdelijke verhuur, bijvoorbeeld aan een grote dansschool, de bibliotheek en Imagine IC. Daarnaast werd het verhuurd voor o.a. tv-opnames. Dansschool, bieb en IIC zullen dus op zoek moeten gaan naar nieuwe panden. Het goede nieuws is natuurlijk dat Rochdale weer geld in de kas krijgt, en haar huurders in de Bijlmer kunnen daar wellicht garen bij spinnen. Op de foto zie je het enorme complex tegenover de Poort aan de Bijlmerdreef.

HET NIEUWE STADSHART VAN DE BIJLMER BEGINT OP KRAAIENNEST

MetroindeBijlmer

Kraaiennest by night, foto Sara MattensDe oude stad was ooit het centrum van macht, religie, productie, geld en kunst, maar die stad is niet meer. De oude stad is nu vooral een verzameling iconische gebouwen, trekpleister voor toeristen en rijkaards. Ze is te duur, te star en te eenzijdig om nog veel nieuw leven, nieuwe energie, nieuw geld en innovaties voor te brengen. In Amsterdam verplaatste het moderne leven zich eerst naar de oude arbeiderswijken in de eerste cirkel rond het oude hart, zoals de Pijp en Jordaan, en later verder weg naar Noord en de Indische buurt: gebieden waar tegen schappelijke prijzen woningen, bedrijfspanden, kantoren en andere voorzieningen beschikbaar kwamen, waarmee de toenemende stedelijke bevolking zijn eigen economie en sociaal leven kon vorm geven.

De modale werknemer vertrok naar Almere, de kleine zelfstandige ging failliet door superwinkels, de scheepsbouw als motor van de welvaart werd vervangen door dienstverlening, internet en andere moderne technologie. We…

View original post 719 woorden meer

Popova fotografeert Bijlmer

De fotografe Irina Popova raakte in Rusland verliefd op de Bijlmer, vooral op het ideeëngoed achter het plan,  en reisde verleden jaar af naar onze Stad van de Toekomst. Inmiddels heeft ze in Kruitberg een studio en verschijnt eind dit jaar haar boek  ‘De Bijlmer: Atlas of People and Birds’.

Omroep Noord Holland had een gesprek met haar.